Gezegenimiz üzerinde 200’e yakın ülke bulunuyor ve her biri kendine has kültürleri, coğrafyaları veya gelenekleriyle öne çıkıyor. Ancak bazı topraklar var ki, coğrafya kurallarını, harita sınırlarını ve hatta zaman kavramını tamamen altüst ediyor. “Dünyanın en ilginç ülkesi” sorusuna tek bir yanıt vermek zor olsa da, hem kültürel tuhaflıkları hem de coğrafi sıra dışılıkları ile tıp, tarih ve coğrafya dünyasını hayrete düşüren tek bir yer var: İzlanda.
Gelin, bilimdunyasi.org okurları için hazırladığımız bu özel makaleyle, ateşin ve buzun bir arada yaşadığı, kuralların tamamen yeniden yazıldığı bu sıra dışı ülkenin bilinmeyen yönlerine derinlemesine bir yolculuk yapalım.
🌋 Ateş ve Buzun Kusursuz Ortaklığı
Bir yanda devasa buzullar, diğer yanda ise her an patlamaya hazır aktif yanardağlar… İzlanda, jeolojik açıdan dünyanın en genç ve en hareketli toprak parçalarından biridir. Atlas Okyanusu’nun ortasında, iki devasa tektonik levhanın (Kuzey Amerika ve Avrasya) tam birleşim noktasında yer alır.
Coğrafi Mucize: Ülke genelinde yaklaşık 130 yanardağ bulunur ve ortalama her 5 yılda bir büyük bir volkanik patlama yaşanır. Ancak bu durum İzlandalılar için bir felaket değil, yaşam kaynağıdır. Ülke, ısınma ve elektrik ihtiyacının neredeyse %100’ünü bu volkanik hareketlerin sağladığı jeotermal enerjiden, yani tamamen doğal yer altı sıcak sularından karşılar. Hatta kış aylarında başkent Reykjavik’teki kaldırımların altından geçen sıcak su boruları sayesinde sokaklarda kar birikmez.
🧝 Elflere İnanan ve Soyadı Olmayan Tek Modern Toplum
İzlanda sadece coğrafyasıyla değil, insanlarının kültürel yapısıyla da dünyanın en sıra dışı ülkesi unvanını hak ediyor. Yüksek teknolojiye ve gelişmiş bir ekonomiye sahip olmalarına rağmen, ada halkı köklü Viking geleneklerine sıkı sıkıya bağlı.
Kültürel Sıra Dışılık: İzlanda nüfusunun yarısından fazlası, “Huldufólk” (Gizli Halk) olarak adlandırılan elflerin ve trollerin varlığına inanıyor ya da en azından bu ihtimali reddetmiyor. Ülkede yol veya inşaat yapılacağı zaman, elflerin yaşadığına inanılan büyük kayalara zarar vermemek için yolların güzergahı değiştiriliyor. Hatta devletin resmi bir “Elf Müfettişi” bile bulunuyor.
Bunun yanı sıra, İzlanda’da neredeyse hiç kimsenin sabit bir aile soyadı yoktur. Bir çocuk doğduğunda, babasının (bazen annesinin) adının arkasına erkekler için “son” (oğlu), kızlar için “dóttir” (kızı) eki getirilerek yeni bir soyadı oluşturulur. Bu yüzden aynı ailedeki anne, baba ve çocukların soyadları birbirinden tamamen farklıdır.
🦟 Sivrisineklerin Yaşayamadığı Mucizevi Coğrafya
Yazımızın başında sivrisineklerin dünyadaki en ölümcül canlılar olduğundan bahsetmiştik. Ancak İzlanda, dünya üzerinde bu kuralın geçerli olmadığı nadir sığınaklardan biri.
Biyolojik Gizem: İzlanda’da tek bir tane bile sivrisinek yaşamaz. Etrafı sularla çevrili ve sulak alanları bol olan bir ada olmasına rağmen, sivrisineklerin bulunmayışı bilim insanları tarafından adanın kendine has iklim döngüsüne bağlanıyor. İzlanda’da hava sıcaklıkları aniden düşüp aniden yükselebilir. Bu amansız ve öngörülemeyen donma-çözülme döngüleri, sivrisinek lavlarının olgunlaşmasına fırsat tanımadan onları yok eder. Küresel ısınmaya rağmen ada, bu biyolojik kalkanını hala koruyor.
👮 Suçun ve Ordunun Olmadığı Huzur Adası
Dünyanın en ilginç ülkesi olmanın bir diğer şartı da toplumsal huzurdur. İzlanda, küresel barış endekslerinde her yıl istikrarlı bir şekilde dünyanın en güvenli ülkesi seçiliyor.
Sosyal Mucize: Ülkenin resmi bir ordusu, deniz kuvvetleri veya hava kuvvetleri bulunmuyor. Dahası, ada genelinde suç oranı o kadar düşüktür ki polisler devriye gezerken yanlarında ateşli silah taşımazlar. Hapishanelerin neredeyse boş olduğu ülkede, polislerin resmi sosyal medya hesapları genellikle sokaktaki kedileri beslerken veya dondurma yerken çekilen eğlenceli fotoğraflardan oluşur. Anneler, kafelerde kahve içerken bebek arabalarını caddede güvenle korumasız bırakabilirler.
📖 Dünyanın En Çok Kitap Okuyan İnsanları
İzlanda, kişi başına düşen kitap yayınlama ve okuma oranında dünya lideridir. Ülkede her 10 kişiden biri hayatında en az bir kez kitap yazıp yayınlar.
“Jólabókaflóð” Geleneği: “Noel Kitap Seli” anlamına gelen bu köklü gelenekte, İzlandalılar birbirlerine Noel gecesinde sadece kitap hediye ederler. Yılın en soğuk ve uzun gecesinde herkes yatağına çekilir, çikolatasını yudumlarken kendisine hediye edilen kitabı okur. Kuzey ışıklarının gökyüzünü yeşile boyadığı bu topraklarda, karanlık kış geceleri ancak edebiyatın ışığıyla aydınlanır.
