Esnemek, insanlığın en gizemli ve en durdurulamaz reflekslerinden biridir. Muhtemelen şu an sadece bu satırları okuyor olmak bile, uykunuz olsun ya da olmasın, içinizde yeni bir esneme dalgası uyandırmaya yetti. Üstelik bu durum sadece insanlara özgü de değil; evcil hayvanınızdan televizyonda gördüğünüz vahşi bir canlıya kadar tüm omurgalılar dünyasında esnemenin evrensel bir karşılığı var. Bilim insanları, bu refleksin beynimizin ısısını dengelemek ve onu aktif tutmak gibi hayati işlevleri olduğunu düşünüyor. Ancak esnemenin en çok dikkat çeken yönü, biyolojik işlevinden ziyade inanılmaz derecede sosyal ve bulaşıcı olmasıdır.

Peki, bu sosyal etkileşim tam olarak ne zaman başlıyor? İtalya’daki Parma Üniversitesi (University of Parma) tarafından yürütülen ezber bozan yeni bir bilimsel araştırma, esnemenin bulaşıcı gücünün sandığımızdan çok daha derinlere uzandığını ve henüz doğmamış bebeklerde (fetüslerde) bile etkili olduğunu ortaya koydu.

Ezber Bozan Keşif: Anne Karnında Bulaşıcı Esneme Refleksi

Tıp dünyası, bebeklerin anne karnındaki gelişim süreçlerinde çok erken dönemlerden itibaren (gebelik süresinin yaklaşık 11. haftasından sonra) esnediğini zaten biliyordu. Ancak şimdiye kadar kabul gören genel kanı, fetüslerin bu eylemi tamamen kendi biyolojik ritimlerine bağlı olarak, dış dünyadan bağımsız bir şekilde gerçekleştirdiği yönündeydi. Yani anne karnındaki bir bebeğin, hayatındaki en önemli figür olan annesiyle daha doğmadan senkronize olup olamayacağı bilinmiyordu.

Bilimsel Deney Nasıl Gerçekleştirildi?

Araştırma ekibi, yaşları 18 ile 45 arasında değişen ve gebeliklerinin üçüncü trimesterinde (28 ila 32. haftalar arasında) olan 38 sağlıklı hamile kadını incelemeye aldı. Deneyin kusursuz yürütülmesi için şu adımlar izlendi:

• Doğal Ortam ve Temel Analiz: Anne adayları sessiz bir odaya alınarak yüz hareketleri kaydedildi. İlk olarak 1 dakikalık nötr doğa videoları izletilerek anne ve bebeğin dinlenme anındaki temel refleksleri (baseline) ölçüldü.
• Farklı Uyaranların Test Edilmesi: Daha sonra annelere altışar dakikalık üç farklı video izletildi. İlk videoda esneyen insanlar, ikinci videoda sadece ağzını açıp kapatan (esneme taklidi yapan) insanlar, third videoda ise tamamen ifadesiz ve hareketsiz duran yüzler yer alıyordu.
• Önyargısız Değerlendirme (Kör Test): Elde edilen ultrason ve kamera kayıtları, annelerin hangi videoyu izlediğini bilmeyen 3 bağımsız uzman tarafından kare kare (frame-by-frame) analiz edildi.

İstatistikler Ne Diyor? Esnemenin Bulaşıcılık Oranları

Yapılan detaylı incelemeler, esneme videosunu izleyen annelerin neredeyse tamamının en az bir kez esnediğini gösterdi. Asıl çarpıcı olan ise annesi esneyen bebeklerin davranışlarıydı. Araştırmada elde edilen veriler ve yüzdelik dağımlar şu şekildedir:

Kontrol seanslarında (nötr yüzler veya basit ağız hareketleri izletildiğinde) ise herhangi bir hareketlilik yaşanmadı ve durum %80 oranında sessizlikle sonuçlandı. Ayrıca araştırmacılar, daha sık esneyen annelerin bebeklerinin de daha sık esnediğini belirleyerek, anne ile fetüs arasında doğrudan ve güçlü bir pozitif ilişki (korelasyon) tespit ettiler.

Gelecekteki Araştırmalar ve Bilinmeyenler

Bu araştırma her ne kadar heyecan verici olsa da bilim insanları henüz yolun başında olduğumuzu belirtiyor. Mevcut çalışma hamileliğin oldukça dar bir zaman dilimine (28-32. haftalar) odaklandığı için, anne ve bebek arasındaki bu senkronizasyonun tam olarak hangi haftada başladığı henüz net değil.

Uzmanlar, bu mekanizmanın tüm insan popülasyonunda ne kadar yaygın olduğunu tam olarak anlamak için daha büyük ve etnik açıdan çeşitlilik gösteren gruplarla yeni çalışmaların yapılması gerektiğinin altını çiziyor. En büyük soru işareti ise bu etkileşimin arkasındaki fizyolojik veya nörolojik köprünün ne olduğu. Bu gizemin çözülmesi, insanlığın neden esnediğine dair o büyük sorunun cevabını bulmamızı da kolaylaştırabilir.